दूध हा संतुलित आहाराचा एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. दररोज कोणत्या ना कोणत्या मार्गाने आपण दुधाचं सेवन करतच असतो. रात्री नुसतं ग्लासभर दूध, हळदीचं दूध, विविध प्रकारची मिठाई, दररोजच्या चहा किंवा कॉफीमध्ये समावेश, यांसह विविध पदार्थांमध्ये दुधाचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो. पण बऱ्याच जणांना दूध आवडत देखील नाही. डाएटची बंधनं, दुधाची ऍलर्जी, आवडी-निवडी यामुळे अनेक जण दूध पिणं टाळतात आणि अन्य पर्यायांचा आपल्या आहारात समावेश करतात. उदा. सोया मिल्क, आल्मन्ड मिल्क, ओट मिल्क, कॅश्यू मिल्क असे अनेक पर्याय आपल्याकडे सध्या उपलबध आहेत. याच यादीत आता आणखी एकाची भर पडली आहे ते म्हणजे बटाट्याचं दूध. जाणून घेऊया, हे दूध कसं बनवलं जातं आणि आपल्या शरीराला त्याचे काय फायदे आहेत?
बटाट्याचे दूध म्हणजे नेमके काय?
स्वीडिश कंपनी व्हेज ऑफ लंडने ब्रँड डीयूजीने सर्वात आधी बटाट्याचं दूध हा पर्याय उपल्बध करून दिला आणि सर्वांचं लक्ष वेधलं गेलं. द गार्डियनला दिलेल्या मुलाखतीत मुख्य कार्यकारी अधिकारी थॉमस ओलँडर म्हणाले की, बटाट्यापासून बनवलं जाणारं हे पेय ‘अतिशय टिकाऊ’ आहे. तसेच इतर दुधापेक्षा बटाट्याचं दूध तयार करण्यासाठी खूप कमी संसाधने लागतात. त्यांनी पुढे दावा केला की, ‘बटाटयाच्या दुधाच्या उत्पादनासाठी ओट दुधापेक्षा अर्धी जमीन आणि बदामाच्या दुधापेक्षा ५६ पट कमी जमीन’ आवश्यक आहे. न्यूट्रिशनिस्ट आरोशी अग्रवाल यांनी सांगितलं की, बटाट्याच्या दुधाचं उत्पादन करणारी ही पहिली कंपनी नाही. याची पहिली कंपनी ही २०१५ मध्ये कॅनडा आणि अमेरिकेतील एका वेगन ब्रँडने सुरू केली होती.
न्यूट्रिशनिस्ट म्हणतात कि, “दुग्धजन्य पदार्थांना पर्यायांची मागणी वाढत आहे. म्हणूनचं विविध प्रयोग सुरु झाले आहेत. त्यात या नव्या पर्यायाचं कौतुक आहे. कारण, बटाट्याचं दूध केवळ सोया-मुक्त, ग्लूटेन-मुक्त आणि साखर-मुक्त नाही तर दूधासाठी एक उत्कृष्ट पर्याय आहे. कारण हे दुग्ध आपल्या साध्या दुधासारखंच आहे.”
बटाट्याचं दूध कसं बनवलं जातं?
“बटाट्याचं दूध बनवण्यासाठी बटाटे गरम करून आणि पाण्यात उकळून आणि त्यानंतर रेपसीड तेल आणि कॅल्शियमसाठी इतर पदार्थ, मटार प्रथिने आणि चिकोरी फायबर घालून एक स्मूथ (फेसाळ) मिश्रण बनवलं जातं. त्यानंतर विविध जीवनसत्त्वे आणि खनिजांसह औद्योगिकदृष्ट्या मजबूत केलं जातं”, असं अग्रवाल यांनी सांगितलं.
बटाट्याच्या दुधाचा एक फायदा म्हणजे ते घरी बनवायला खूप सोपे आहे. तसेच, बदाम किंवा काजूसारख्या ड्रायफ्रूटवर आधारित दुधापेक्षा ते घरी बनवणे खूपच स्वस्त आहे.
3.5 कप पाणी
1.5 कप सोललेली बटाटे
1.4 कप चिरलेले बदाम
एक चिमूटभर मीठ
3 चमचे मध किंवा मॅपल सिरप
प्रथम सोललेले बटाटे मऊ होईपर्यंत उकळवा
झाल्यावर गाळून पाण्यात मिसळा. या स्टेपमध्ये तुम्ही बदाम, व्हॅनिला इसेन्स किंवा तुम्हाला हवा असलेला कोणताही स्वाद घालू शकता. म्हणजे दुधाची चव हवी तशी फ्लेवर्स घाला.
गुळगुळीत क्रीमी पोत होईपर्यंत मिसळा आणि एका भांड्यात गाळून घ्या.
या टप्प्यावर अधिक पाणी घाला आणि योग्य चव आणि सुसंगतता मिळविण्यासाठी गोडपणा समायोजित करा.
फ्रीजमध्ये ठेवा आणि थंड होऊ द्या!
हे बटाट्याचे दूध काही दिवस रेफ्रिजरेटरमध्ये काचेच्या भांड्यात किंवा कंटेनरमध्ये आरामात साठवता येते.
लक्षात ठेवा, परिपूर्ण DIY कॉम्बो चाचणी आणि त्रुटी प्रकारची परिस्थिती असू शकते.
बटाट्याच्या दुधाचे फायदे
आतापर्यंत आपल्या नेहमीच्या आहारात विविध मार्गानी बटाट्याचा वापर होतच होता. पण आता त्यापासून बनवलेलं गेलेलं एक पेय दुधाला पर्याय ठरणार आहे.
न्यूट्रिशनिस्ट अग्रवाल यांनी यांनी इंडियन एक्सप्रेस डॉट कॉमशी बोलताना पुढे सांगितलं कि, बटाट्याचं दूध हे व्हिटॅमिन डी आणि बी १२ चा चांगला स्रोत आहे. ते व्हिटॅमिन ए, सी, डी, ई आणि के तसेच व्हिटॅमिन बी यांसह कॅल्शियम आणि लोह यासह इतर महत्वाची जीवनसत्त्व आणि खनिजांनी परिपूर्ण आहे.” तसेच “बटाट्याचं दूध हे अतिशय टिकाऊ आणि पर्यावरणास अनुकूल आहे. कारण त्याच्या उत्पादनात कमी प्रमाणात पाणी आणि जमीन आवश्यक आहे,” असेही त्यांनी पुढे नमूद केलं.
बटाट्याच्या दुधाचं सेवन करताना न्यूट्रिशनिस्ट अग्रवाल यांनी एक महत्त्वाचा सल्ला देखील दिला आहे. “मधुमेह, हृदयरोग, उच्च रक्तदाब आणि अपचनाने ग्रस्त असलेल्या लोकांसाठी हे दूध एक चांगला पर्याय ठरेल किंवा नाही याबाबत कोणताही पुरावे उपलब्ध नाहीत. त्यामुळे, या व्यक्तींनी शक्यतो बटाटयाच्या दुधाचं सेवन टाळावं” त्याचप्रमाणे त्या पुढे म्हणाल्या कि, “बटाटे हा प्रथिनांचा चांगला स्त्रोत नाही. त्यामुळे, घरी बनवलेल्या बटाट्याच्या दुधामध्ये प्रथिने आणि इतर पोषक घटकांची कमतरता असते.”
बटाट्याचे दूध आरोग्यदायी आहे का?
फक्त 39 कॅलरीज आणि 1 ग्रॅम सॅच्युरेटेड फॅट असलेले, बटाटा मिल्क हेल्थ फ्रीक बहुतेक लोकांसाठी सुरक्षित आहे. परंतु, असे आढळून आले आहे की या दुधाच्या पर्यायामध्ये सोया आणि बदामाच्या दुधासारख्या इतर पूरक पदार्थांच्या तुलनेत प्रथिनांचे प्रमाण कमी आहे.
पण या सगळ्या गोष्टींनंतरही बटाट्याचे दूध किंवा बटाट्याचे दूध कितीही आरोग्यदायी आणि आरोग्यदायी असले, तरी दुधाची ॲलर्जी असेल तरच हा पर्याय स्वीकारावा. तसेच जनावरांच्या दुधाला प्रथम प्राधान्य देण्याचे एक मोठे कारण म्हणजे बटाट्याचे दूध म्हणजे बटाट्याच्या दुधावर प्रक्रिया केली जाते. त्यामुळे सर्व पोषक आणि प्रथिने नैसर्गिकरित्या मिळणे थोडे कठीण असते, कारण नैसर्गिक असते.
काही दुग्धजन्य पदार्थ आणि वनस्पतींच्या दुधापेक्षा बटाट्याचे दूध हा पर्यावरणास अनुकूल पर्याय असू शकतो. परंतु, त्याची चव आणि रचना प्रत्येकासाठी असू शकत नाही. म्हणजेच प्रत्येकाला ते आवडेलच असे नाही. बहुतेक लोक म्हणतात की, बटाट्याच्या दुधात बटाट्याची चव असते. ज्यामध्ये नट आणि गोड पदार्थ यांसारखे इतर घटक जोडून तयार करणे आवश्यक असते. बटाट्याच्या दुधाबद्दल इतकं काही जाणून तुम्ही जर थोडेसे गोंधळलेले असाल तर ते घरी बनवून पहा.
Guar gum is a natural substance that is derived from the seeds of the guar plant, which is primarily grown in India and Pakistan. It is commonly used as a thickening agent and stabilizer in various industries, including food, pharmaceuticals, and cosmetics.
In the food industry, guar gum is often used to thicken and stabilize products such as ice cream, yogurt, and salad dressing. It can also be used as a binder in meat products and as a fat replacer in baked goods. In the pharmaceutical industry, guar gum is used as a binder, disintegrant, and controlled-release agent in tablets and capsules. In cosmetics, it is used as a thickener, emulsifier, and stabilizer in lotions, creams, and shampoos.
While guar gum is generally considered safe for consumption, there have been some reports of adverse effects in rare cases. These include gastrointestinal symptoms such as bloating, gas, and diarrhea, as well as allergic reactions in individuals who are sensitive to the substance.
Overall, guar gum is a widely used and generally safe ingredient in various industries. However, as with any substance, it is important to use it in moderation and to be aware of any potential side effects.
Uses of Gaur Gum :
Guar gum is a type of polysaccharide derived from the seeds of the guar plant (Cyamopsis tetragonoloba). It has various uses in food, pharmaceuticals, and industrial applications. Here are some common uses of guar gum:
1. Food industry: Guar gum is used as a thickening, stabilizing, and binding agent in a wide range of food products, such as baked goods, dairy products, sauces, dressings, and beverages. It is also used as a fat replacer in low-calorie and reduced-fat foods.
2. Pharmaceutical industry: Guar gum is used as a binder, disintegrant, and emulsifier in the production of tablets, capsules, and syrups. It is also used as a laxative to treat constipation.
3. Oil and gas industry: Guar gum is used as a thickener in hydraulic fracturing fluids (fracking) to enhance the viscosity of the fluid and improve the efficiency of the fracturing process.
4. Textile industry: Guar gum is used as a thickener and sizing agent in textile printing and dyeing.
5. Paper industry: Guar gum is used as a wet-end additive in the paper-making process to improve paper strength and retention of fillers and pigments.
6. Cosmetics industry: Guar gum is used as a thickener and emulsifier in cosmetics and personal care products, such as lotions, shampoos, and toothpaste.
Gaur Gum and Powder
Manufacturing Process :
The manufacturing process of guar gum involves the following steps:
Cleaning and grading: The raw guar seeds are first cleaned to remove any impurities such as dust, stones, and other foreign matter. The cleaned seeds are then graded according to size to ensure uniformity.
Roasting: The graded seeds are then roasted to loosen the outer layer of the seed, known as the hull. Roasting also improves the color and flavor of the gum.
De-husking: The roasted seeds are then de-husked to remove the outer layer of the seed, leaving behind the white endosperm. The hulls are separated and used as animal feed.
Grinding: The de-husked seeds are then ground into a fine powder using a grinder or a hammer mill.
Separation: The ground powder is then mixed with water to form a slurry. The slurry is then passed through a series of screens to separate the coarse particles from the fine particles.
Pre-hydration: The fine particles are then mixed with water to form a thick paste. The paste is then allowed to stand for several hours to allow for pre-hydration, which helps to dissolve the gum more easily.
Centrifugation: The pre-hydrated gum paste is then centrifuged to separate the soluble gum from the insoluble residue.
Gaur Gum Grinding Machine
Drying: The separated gum is then dried using a drum dryer or a fluidized bed dryer to reduce the moisture content to the desired level.
Grinding and packaging: The dried gum is then ground into a fine powder and packaged for distribution.
The quality of the final product depends on the quality of the raw material, the processing conditions, and the equipment used. The manufacturing process of guar gum is complex and requires specialized equipment and expertise.
Production of biodegradable plastic from agricultural wastes
WHAT ARE BIOPLASTICS?:
Bioplastics are a type of plastic that is made from renewable biological sources such as vegetable fats and oils, corn starch, pea starch, and microbiota. They are biodegradable or compostable, which means they can break down naturally in the environment without leaving behind harmful residues. Bioplastics can be used to make a wide range of products such as packaging, bags, utensils, and even electronics. They are becoming increasingly popular as a more sustainable alternative to traditional petroleum-based plastics. However, it is important to note that not all bioplastics are created equal, and some may still have negative environmental impacts depending on how they are produced and disposed of.
Bioplastic is a biodegradable material that come from renewable sources and can be used to reduce the problem of plastic waste that is suffocating the planet and polluting the environment.
How to it is made:
The production process for bioplastics varies depending on the specific type of bioplastic being made, but generally, it involves the following steps:
Sourcing raw materials: Bioplastics can be made from a variety of renewable sources, including corn, sugarcane, potatoes, and vegetable oils. The raw material is typically harvested and then processed to extract the starch or sugars needed to make the bioplastic.
Polymerization: The extracted starch or sugars are then broken down into their constituent molecules and combined with other chemicals to form a polymer, which is the basic building block of plastic. The polymerization process can be done using heat, pressure, or chemical catalysts.
Molding and shaping: Once the bioplastic polymer is formed, it can be molded and shaped into a variety of products using techniques such as injection molding, blow molding, or extrusion.
Finishing: After the bioplastic product has been formed, it may undergo additional finishing processes such as cutting, printing, or coating to achieve the desired properties and appearance.
Overall, the production process for bioplastics is typically more environmentally friendly than traditional plastics, as it relies on renewable resources rather than fossil fuels, and can be designed to be biodegradable or compostable. However, it is important to consider the entire life cycle of the product, including its disposal and potential impacts on the environment, to fully assess its sustainability
Types of bioplastics :
There are several types of bioplastics, each with its own unique properties and applications. Some common types of bioplastics include:
1. PLA (Polylactic Acid): PLA is a biodegradable and compostable thermoplastic made from renewable resources such as corn starch or sugarcane. It is often used in packaging, disposable cutlery, and 3D printing.
2. PHA (Polyhydroxyalkanoates): PHA is a biodegradable polyester made by certain types of bacteria. It can be used in applications such as food packaging, medical implants, and agricultural film.
3. Starch Blends: Starch blends are made by combining starch with other biodegradable polymers such as PLA or PHA. They are often used in products such as disposable bags, food packaging, and cutlery.
4. PBS (Polybutylene Succinate): PBS is a biodegradable polyester made from renewable resources such as corn or cassava. It is often used in applications such as food packaging, agricultural film, and non-woven textiles.
5. Bio-PET (Bio-based Polyethylene Terephthalate): Bio-PET is a bioplastic made from renewable resources such as sugarcane or corn. It is often used in applications such as beverage bottles, food packaging, and textile fibers.
These are just a few examples of the many different types of bioplastics available. Each type has its own unique properties and may be better suited for certain applications than others.
Uses of Bioplastics :
1. Bioplastics are a type of plastic made from renewable biomass sources such as vegetable fats and oils, corn starch, pea starch, or microbiota. They have several uses, including:
2. Packaging: Bioplastics are used for food packaging, beverage bottles, and other consumer products. They can replace traditional plastic packaging materials made from fossil fuels.
3. Agricultural applications: Bioplastics are used for agricultural applications such as mulch films, plant pots, and trays. They can be used as a biodegradable alternative to conventional plastic products.
4. Medical devices: Bioplastics are used to make medical devices such as surgical sutures, drug delivery systems, and orthopedic implants. They are biocompatible, which means they are not harmful to living tissues.
5. Textiles: Bioplastics can be used to make textiles such as carpets, upholstery, and clothing. They are lightweight, durable, and biodegradable.
6. 3D printing: Bioplastics can be used as a 3D printing material. They can be used to create biodegradable products and prototypes.
7. Automotive: Bioplastics can be used in the automotive industry to make car parts such as interior trim and dashboards. They are lightweight and have good thermal stability.
Overall, bioplastics offer a sustainable alternative to traditional plastic products, and their use is increasing as the world seeks more eco-friendly alternatives to conventional materials.
Difference between bioplastics and traditional plastics
Bioplastics are derived from renewable biomass sources, such as plant starches, cellulose, or vegetable oil, whereas traditional plastics are derived from fossil fuels, such as petroleum or natural gas. Bioplastics are often touted as more sustainable than traditional plastics because they are made from renewable resources and may be biodegradable or compostable under certain conditions.
Another difference between bioplastics and traditional plastics is their properties. Bioplastics can be designed to have similar properties to traditional plastics, such as strength, durability, and heat resistance, but they may also have different properties that make them more suitable for certain applications. For example, some bioplastics are more flexible and transparent than traditional plastics, making them ideal for use in food packaging or as substitutes for single-use plastic bags.
Finally, the end-of-life options for bioplastics and traditional plastics can differ. Some bioplastics are designed to be biodegradable or compostable, which means they can break down into natural elements over time. However, biodegradability and compostability are complex topics, and the conditions required for these materials to degrade can vary widely. Traditional plastics, on the other hand, are generally not biodegradable and can persist in the environment for hundreds of years if not properly disposed of or recycled.
Bioplastic examples:
There are several types of bioplastics, each with unique properties and applications. Here are some examples of bioplastics:
Polylactic Acid (PLA): PLA is a bioplastic made from renewable resources such as corn starch, sugarcane, or cassava. It is used in food packaging, disposable cutlery, and textile fibers.
Polyhydroxyalkanoates (PHA): PHA is a biopolymer that can be produced by bacteria or other microorganisms. It is biodegradable and compostable and can be used in packaging, medical implants, and agricultural films.
Starch-Based Plastics: These bioplastics are made from renewable starch sources, such as corn, wheat, or potatoes. They are used in food packaging, disposable plates and cups, and plastic bags.
Cellulose-Based Plastics: These bioplastics are made from cellulose, which is the main component of plant cell walls. They are used in food packaging, medical implants, and textiles.
Bio-based Polyethylene (Bio-PE): Bio-PE is made from sugarcane ethanol and is chemically identical to traditional polyethylene. It is used in a variety of applications, including food packaging, toys, and automotive parts.
It's worth noting that not all bioplastics are biodegradable or compostable, and some may require specific conditions to break down. Additionally, the production and disposal of bioplastics can still have environmental impacts, so it's important to consider the entire life cycle of the product when evaluating its sustainability
Drawbacks of bioplastics:
While bioplastics have some benefits over traditional petroleum-based plastics, they also have some drawbacks. Here are a few:
Cost: Bioplastics are often more expensive to produce than traditional plastics. This can make them less attractive to companies looking to reduce costs.
Limited availability: Bioplastics are not yet widely available, and there are relatively few manufacturers producing them. This can limit their use in many applications.
Durability: Some bioplastics are less durable than traditional plastics, which can limit their use in certain applications.
Recycling: While some bioplastics can be recycled, the recycling infrastructure for these materials is still developing. This means that bioplastics may not be recycled as efficiently as traditional plastics.
Land use: The production of bioplastics requires agricultural land, which can compete with food production and other land uses.
Impact on the environment: The production of bioplastics can have an impact on the environment, particularly if the crops used to produce them are grown using intensive farming practices that rely heavily on fertilizers and pesticides.
Overall, while bioplastics have some advantages over traditional plastics, they are not without their drawbacks. Like any material, bioplastics should be used judiciously and with consideration for their environmental and economic impacts.
केळी उत्पादनात भारताचा जगात दुसरा क्रमांक लागतो. जगात आढळणाऱ्या केळीच्या 300 प्रजातींपैकी सुमारे 30-40 प्रजाती भारतात आढळतात.भारतातील एकूण केळीच्या उत्पादनापैकी सुमारे ५० टक्के उत्पादन महाराष्ट्रात होते.केळी हे पौष्टिक फळ असून ते वर्षभर उपलब्ध असते त्यामुळे केळीला गरिबांचे फळ म्हणतात. केळीमध्ये पोटॅशियम भरपूर प्रमाणात असते जे शरिराला लगेच ऊर्जा देते आणि रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्याचे काम करते. लाल केळी आणि वेलची केळी या दोन प्रकारात देशातील तामिळनाडू आणि कर्नाटक या राज्यांची मक्तेदारी होती.
इलायची केळी
इलायची केळीमध्ये अनेक प्रथिने असून याचा फायदा अनेक विकारांवर होत असल्याचे मानतात. हिरवी दिसणारी आणि केवळ 2 ते 3 इंच लांबी आणि आकाराने गोलसर असणाऱ्या वेलची केळीचा स्वाद अगदी पेढ्याप्रमाणे असतो.इलायची केळी नेहमीच्या केळीपेक्षा आकाराने लहान असते आणि सालही बऱ्यापैकी पातळ असते. चव सामान्य केळीपेक्षा गोड असते. महाराष्ट्रात या केळीला इलायची, कर्नाटकमध्ये येलक्कई तर बिहारमध्ये चीनीया म्हणतात.
इलायची केळीचे आरोग्यदायी फायदे
1. केळीमध्ये कर्बोदके, अ जीवनसत्व, लोह आणि सफरचंदापेक्षा तीनपट जास्त फॉस्फरसचे प्रमाण असते.
2. पोटॅशियम, फायबर आणि नैसर्गीक साखर केळीमध्ये मुबलक प्रमाणात असतात. ज्यामुळे आरोग्य चांगले राहते.
3. ह्रदयाचे ठोके नियमित राहण्यासाठी, कमी रक्तदाब, शरिरातील पाण्याची पातळी संतुलित ठेवण्यासाठी इलायची केळी फायदेशीर आहे.
4. जास्त प्रमाणात पोटॅशिअम आणि कमी प्रमाणात सोडीअम असल्यामुळे इलायची केळी उच्च रक्तदाब, ह्रदयविकार असलेल्या व्यक्तींसाठी फायदेशीर आहे.
5. मजबूत हाडे आणि दातांसाठी कॅल्शियम आणि पोटॅशियम ही दोन महत्वाची खनिजे आवश्यक असतात. इलायची केळीमधून ही दोन्ही खनिजे मुबलक प्रमाणात मिळतात. पोटॅशियमचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे रक्त प्रवाह नियंत्रित राहतो. कॅल्शियमचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे वयानुसार हाडे, दात कमकुवत होणे तसेच हाडांचा ठिसूळपणा इ. समस्यांवर फायदेशीर आहे.
6. स्टार्च आणि फायबरचे प्रमाण जास्त आहे. सुक्रोज, फ्रुक्टोज आणि ग्लूकोज या नैसर्गिक साखरेमुळे फळाचा गोडवा वाढतो. पेक्टिन आणि विद्राव्य फायबरचे मध्यम प्रमाण असते, जे रक्तातील कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी करण्यास मदत करते.
7. इलायची केळीमध्ये फॉलिक अॅसिडचे प्रमाण जास्त असते. फॉलिक ऑसिडचा वापर गर्भधारणेच्या काळात आवश्यक असलेले अतिरिक्त रक्त तयार करण्यासाठी केला जातो. केळीमध्ये भरपूर प्रमाणात लोह देखील असते, जे अशक्तपणा टाळण्यास मदत करते.
इलायची केळीचे आरोग्यासाठी एवढे सगळे फायदे असल्यामुळे तिची लोकप्रियात दिवसेंदिवस वाढत आहे.
लाल केळी
लाल रंगाची केळी ही आयुर्वेदात अतिशय औषधी आणि गुणकारी म्हणून ओळखली जातात. याचमुळे या केळींना फार मोठी मागणी आहे.या प्रजातीच्या वनस्पतींची उंची 4 ते 5 मीटर आहे. या जातीची साल लाल व केशरी रंगाची असून फर दाट असते. लाल रंगाच्या केळ्यांची चव गोड असते. प्रत्येक घडामध्ये 80 ते 100 फळे असतात. त्यांचे वजन 13 ते 18 किलो असते. लाल केळीची ही जात महाराष्ट्रातील ठाणे भागात घेतली जाते.
लाल केळ्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे यात पोटॅशियम मोठ्या प्रमाणात तर सोडियम कमी प्रमाणात असल्याने हे ब्लड प्रेशरच्या रुग्णांसाठी अतिशय फायदेशीर मानले जाते.
लाल केळी खाल्ल्याने कॅन्सर, हृदय विकार , मधुमेह, डोळ्यांचे विकार हे आजार दूर ठेवण्यासाठी अतिशय फायदेशीर असल्याचं मानलं जातं.याशिवाय पचनसंस्था अत्यंत परिणामकारक चालण्याचे कामही या लाल केळ्यांमुळे होते.
लाल रंगाची केळी खाण्याचे अनेक फायदे आहेत. हे नियमितपणे खाल्ल्याने शरीर तंदुरुस्त राहतेच शिवाय अनेक आजारांपासून शरीराचे रक्षण होते.
भौगोलिक मानांकनाचे (Geographical Indication (GI) Tag) शेती विकासातील महत्व
जीआय टॅग म्हणजे नेमकं काय? उत्पादकांना नेमका कसा फायदा होतो
जीआय टॅग हा शब्द भारतीय वस्तु आणि सेवा अंतर्राष्ट्रीय गुणवत्ता निश्चित करण्यासाठी वापरला जाणारा एक चिन्ह आहे. याचा पूर्ण रूप "भारतीय उत्पादनांचे संरक्षण आणि संवर्धन अधिनियम 1999" अंतर्गत देशाच्या विविध क्षेत्रांमध्ये असणारे उत्पादन आणि सेवा यांच्याकडून निवडण्यात आलेले आहेत. यामध्ये फल, सजीव जंतु, काही शहरे आणि खाद्य उत्पादनांचा विविध श्रृंखला असते. जीएआई टॅग द्वारे उत्पादनांची मान्यता निश्चित केली जाते आणि वेळीच्या वेळी आपण विश्वास ठेवू शकतो की त्यांच्या उत्पादनांची गुणवत्ता उत्कृष्ट आहे आणि ते आधुनिक विकासाच्या दृष्टीने योग्य आहेत.
भौगोलिक मानांकन म्हणजे काय?
एखादे उत्पादन विशिष्ट भागातच घेतले जात आसेल आणि त्या उत्पादनाला काही विशिष्ट ओळख असेल तर त्याला भौगोलिक मानांकन दिले जाते. कोणत्याही उत्पादनाला भौगोलिक मानांकन मिळाल्यास त्या उत्पादनाचे उगमस्थान निश्चित होते. नफा तसेच गुणवत्ता कायम ठेवण्यासाठी त्याचा फायदा उत्पादकांना होतो. भौगोलिक मानांकन हे उत्पादन आणि प्रदेशाशी निगडित आहे. कारण वेगवेगळ्या भौगौलिक परिस्थितीमुळे वेगवेगळ्या ठिकाणी उत्पादित केले जाणारे एकच उत्पादन वेगवेगळ्या गुणवत्तेचे असू शकते. त्यामुळे गुणवत्तेची ओळख कायम ठेवण्यासाठी भौगोलिक मानांकन महत्त्वाचे ठरते.
GI-Tag ची वैशिष्ट्ये
GI-Tag हे वस्तूच्या गुणवत्तेची आणि विशिष्टतेची हमी देते, जे त्याच्या मूळ स्थानास मूलत: मानले जाते.
सुरक्षितता
एकदा जीआय संरक्षणाची परवानगी मिळाल्यास, कोणताही अन्य उत्पादक या समान उत्पादनांच्या वस्तू बाजारात आणून या नावाचा दुरुपयोग करू शकत नाही. हे ग्राहकांना त्या उत्पादनाच्या सत्यतेबद्दल हमी देते.
आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील सुरक्षितता
GI-Tag हा बौद्धिक मालमत्ता अधिकार (आयपीआर) चे घटक म्हणून पॅरिस करारअंतर्गत संरक्षित आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर, जीआय हा डब्ल्यूटीओच्या बौद्धिक संपत्ती अधिकारांच्या व्यापार-संबंधित पैलूंवरील कराराद्वारे (ट्रिप्स) अंतर्गत शासित आहे. भारतात भौगोलिक इंडिकेक्स ऑफ गुड्स (नोंदणी आणि संरक्षण कायदा), १९९९. हे यावर नियंत्रण ठेवते.
भौगोलिक संकेतांचे काय फायदे आहेत?
1. GI-Tag केलेल्या उत्पादनांच्या डुप्लिकेशनला प्रतिबंधित करते. जेणेकरून ते दुसर्या मार्गाने भारतातील भौगोलिक निर्देशांना कायदेशीर संरक्षण प्रदान करते.
2. GI-Tag चांगल्या प्रतीच्या उत्पादनांना देण्यात आला आहे जेणेकरून यामुळे ग्राहकांचे समाधान आणि आकर्षण वाढेल.
3. GI-Tag उत्पादनांची चांगली गुणवत्ता उत्पादकांसाठी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत स्थान मिळते. GI-Tag प्रदेशातील उत्पादकांचा आणि रोजगाराचा महसूल वाढतो.
4. जीएआई टॅग हा उत्पादनांची मान्यता निश्चित करण्यासाठी वापरलेला एक महत्त्वपूर्ण चिन्ह आहे. याचा फायदा खासगी उत्पादक आणि संचालकांसाठी असतो, त्याचे खाद्य उत्पादन अन्य उत्पादनांपेक्षा उत्कृष्ट आणि महत्त्वाचे दाखवण्यासाठी जरूरी असते.
5. तसेच उत्पादकांना आपल्या उत्पादनांचा अधिक बाजार निर्धारित करण्यासाठी हा टॅग उपयुक्त असतो. असे करून उत्पादक आणि संचालक उत्पादनांची कमतरता कमी करू शकतात आणि अधिक कमाई करू शकतात.
6. जीएआई टॅग वापरकर्त्यांना उत्पादनांच्या मान्यतेवर विश्वास ठेवण्यास मदत करते आणि त्यांच्या उत्पादनांची गुणवत्ता उत्कृष्ट असल्याची खात्री देते. यामुळे, उत्पादनांची गुणवत्ता सुरक्षित ठेवण्याची आणि उत्पादनांच्या स्थानिक उत्पादकांना शीघ्र विकास करण्याची मदत ही जीएआई टॅग नेहमीच देते.
भौगोलिक मानांकनामुळे उत्पादकास कोणते अधिकार प्राप्त होतात
भौगोलिक मानांकनामुळे उत्पादकाला अनेक अधिकार प्राप्त होतात. भौगोलिक मानांकनामुळे भेसळयुक्त उत्पादनाची निर्मिती तसेच विक्री करण्याास आळा बसू शकतो. उदाहरणादाखल दार्जिलिंग चहाचे उत्पादक अन्य ठिकाणी उत्पादित केलेल्या चहाला ‘दार्जिलिंग’ या शब्दाचा वापर करण्यास मज्जाव करू शकतात. दार्जिलंग येथे निर्माण होणाऱ्या चहाची गुणवत्ता अन्य ठिकाणी उत्पादित केल्या जाणाऱ्या चहाच्या गुणवत्तेपेक्षा वेगळी असते. याच कारणामुळे भौगोलिक मानांकनाच्या नियमांनुसार दार्जिलिंग चहाचे उत्पादक अन्य चहा उत्पादकांना दार्जिलिंग हा शब्द वापरण्यास मनाई करू शकतात.
भारतामध्ये कोणत्या राज्यात किती भौगोलिक मानांकन आहेत
भौगोलिक मानांकनाचा उपयोग हा त्या उत्पादनाच्या संरक्षणासाठी होतो. शेती, अन्न, वाईन, स्पिरिट्स, हस्तकला, औद्योगिक उत्पादने या क्षेत्रांत उत्पादित होणाऱ्या उत्पादनांना भौगोलिक मानांकने दिली जातात. भारतामध्ये सध्या एकूण ४३२ उत्पादनांना भौगोलिक मानांकने आहेत. यामध्ये कर्नाटक, तामिळनाडू, उत्तर प्रदेश, केरळ या राज्यांना सर्वाधिक भौगोलिक मानांकने मिळालेली आहेत. भौगोलिक मानांकने मिळालेल्यांपैकी ४०१ मूळचे भारतीय तर ३१ उत्पादने परदेशातील आहेत. कर्नाटक, तामिळनाडू यांच्याकडे सर्वाधिक भौगोलिक मानांकने आहेत. तर उत्तर प्रदेशकडे ३५, महाराष्ट्र ३१ आणि केरळ राज्याकडे ३५ भौगोलिक मानांकने आहेत.
भारतातील प्रसिद्ध भौगोलिक मानांकन प्राप्त उत्पादने
दरम्यान, भारत सरकारने आगामी तीन वर्षांमध्ये भौगोलिक मानांकनाचे महत्त्व लोकांना समजावे यासाठी जनजागृती करण्याचे ठरवले आहे. त्यासाठी सरकारने ७५ कोटी रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे. भारतात भौगोलिक मानांकन मिळालेली अनेक प्रसिद्ध उत्पादने आहेत. यामध्ये बासमती तांतूळ, दार्जिलिंग चहा, चंदेरी फॅब्रिक, मैसुर सिल्क, कुल्ली शॉल, कांग्रा चहा, तंजावूर पेटिंग्ज, अलाहाबाद सुर्खा, फारुखाबाद प्रिंट्स आदी उत्पादनांचा यामध्ये समावेश आहे.
भौगोलिक संकेतांची नोंदणी केवळ १० वर्षांच्या कालावधीसाठी वैध आहे, परंतु त्यास प्रत्येक १० वर्षांच्या पुढील कालावधीसाठी नूतनीकरण केले जाऊ शकते. दरम्यान भौगोलिक संकेत म्हणजे एखाद्या विशिष्ट क्षेत्राची किंवा राज्याची सार्वजनिक मालमत्ता ठरत असते.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)